🌳 Üretim Planlama: Ürün Ağacı ve MRP

Oturum 2 · Ne üreteceğim, neye ihtiyacım var?

📚 Oturum 2/4 ⏱️ 45 dakika 🏭 Üretim odaklı

02

OTURUM 2

Üretim Planlama: Ürün Ağacı ve MRP

AÇILIŞ SORUSU

100 adet ürün siparişi aldım — hangi malzemeden tam olarak ne kadar, ne zaman sipariş etmeliyim ki ne fazla stok ne de hat duruşu olsun?

TEMEL KAVRAM

Üretimde Bağımlı Talep

🛒 Bağımsız Talep

Bitmiş ürün talebi
Müşteri siparişinden gelir
Tahmin edilir
Örn: Kaç masa satacağım?

🔩 Bağımlı Talep

Bileşen / parça talebi
Mamul talebinden türer
Hesaplanır
Örn: Masa başına 4 ayak lazım → 100 masa = 400 ayak

💡

Üretimde sihir burada: parça ihtiyacı tahmin edilmez, hesaplanır. Bu fark stok ve maliyeti kökten değiştirir.

TEMEL KAVRAM

Ürün Ağacı (BOM) Nedir?

BOM — Bill of Materials — bir mamulü oluşturan tüm bileşenlerin, miktarlarıyla birlikte hiyerarşik listesidir.

🍽️

Yemek tarifi gibi

1 ürün için: hangi malzemeden, kaç adet? Tarifi takip et, her seferinde aynı ürün çıkar.

🌳

Ağaç yapısı

Kök = bitmiş ürün. Dallar = alt bileşenler. Yapraklar = hammaddeler. Her düğümde miktar bilgisi var.

📋

BOM'da sadece "ne var" değil "kaç tane var" da yazılır. Miktar bilgisi olmayan BOM işe yaramaz.

ÖRNEK

BOM Örneği: Ahşap Masa

1 adet masa üretmek için ne lazım?

🧮

100 masa sipariş geldi: 100 tabla, 400 ayak, 800 vida, 400 köşebent lazım. BOM sayesinde anında hesap!

DERİNLEŞTİRELİM

Çok Seviyeli BOM

Bileşenler de kendi içinde parçalardan oluşabilir — BOM katmanlar halinde derinleşir.

⚙️

ERP sistemi tüm seviyeleri otomatik açar (patlar). Siz sadece mamule bakarsınız, sistem en altındaki hammaddeye kadar iner.

NEDEN ÖNEMLİ

BOM Neden Bu Kadar Kritik?

🛒

Doğru Satınalma

Neyi, ne kadar alacağını tam bilirsin. Tahmin yok, göz kararı yok.

💰

Doğru Maliyet

Ürün maliyeti = tüm bileşen maliyetlerinin toplamı. Fiyatlamayı doğru yaparsın.

📅

Üretim Planı

Montaj sırası BOM'dan çıkar. Önce ne yapılacak, sonra ne monte edilecek?

📦

Stok Yönetimi

Hangi parçadan ne kadar tutman gerektiğini hesapla. Gereksiz stok tutma.

BİLGİ

BOM Türleri

📐 Mühendislik BOM (EBOM)

Ürünün nasıl tasarlandığını gösterir
Tasarım ve AR-GE ekibi kullanır
İdeal/teorik bileşen listesi
Fire ve ambalaj dahil değil

🏭 Üretim BOM (MBOM)

Sahada nasıl üretileceğini gösterir
Üretim ve satınalma ekibi kullanır
Fire payı, ambalaj malzemesi dahil
Gerçek sipariş miktarı buradan çıkar

💡

ERP için önemli olan Üretim BOM'udur. Firenizi ve ambalajınızı ekleyin — aksi hâlde her seferinde malzeme eksik kalır.

TEMEL KAVRAM

MRP Nedir?

MRP — Malzeme İhtiyaç Planlaması (Material Requirements Planning) — "Ne kadar malzemeye, ne zaman ihtiyacım var?" sorusunu otomatik hesaplayan ERP motorudur.

🧮

Otomatik Hesaplar

📅

Zamanlamayı Bilir

⚡

Anında Önerir

🎯

MRP'nin amacı basit: ne fazla malzeme beklesin (maliyet), ne de malzeme eksikliğinden hat dursun (kayıp). İkisinin tam ortası.

MRP MEKANİZMASI

MRP'nin 3 Girdisi

MRP bu üç kaynağı birleştirerek ihtiyaç listesi üretir.

⚙️

MRP = MPS × BOM − Mevcut Stok. Üç girdi doğruysa çıktı doğrudur. Biri yanlışsa sistem hatalı öneri üretir.

MRP MEKANİZMASI

MRP Nasıl Hesaplar?

Üç adımda net ihtiyaç hesabı — ayak örneği (100 masa için):

💡

Net İhtiyaç = Brüt İhtiyaç − Eldeki Stok − Yoldaki Stok. Bu kadar basit. ERP bunu yüzlerce parça için saniyeler içinde yapar.

ÖRNEK

MRP Hesabı: 100 Masa

100 masa üretilecek. BOM hazır, stok sayıldı. Net ihtiyaç nedir?

Bileşen	BOM (adet/masa)	Brüt İhtiyaç	Eldeki Stok	Net İhtiyaç
🦵 Ayak	4	400	120	280
🔩 Vida	8	800	350	450
📐 Köşebent	4	400	400	0 ✅
📦 Tabla	1	100	15	85

✅

Köşebent için sipariş vermeye gerek yok — stok yeterli. Sistem bunu otomatik görür ve sadece gerçek ihtiyaçları önerir.

MRP MEKANİZMASI

Zamanlama: Temin Süresi

MRP sadece "ne kadar" değil, "ne zaman sipariş et" de söyler.

⏱️

Geriye doğru planlama: üretim tarihinden temin süresi kadar geriye sayılır. "Bugün sipariş versem, üretim gününde malzeme gelir mi?" sorusunu MRP otomatik yanıtlar.

MRP ÇIKTILARI

MRP Ne Üretir?

Hesaplamalar bittikten sonra sistem size şu önerileri sunar:

🛒

Planlı Satınalma Siparişleri

"Şu parçadan, şu miktarda, şu tarihe kadar sipariş ver." Otomatik öneri — onayladığınızda aktif sipariş olur.

🏭

İş Emirleri

Hangi yarı mamul, ne zaman, nerede üretilecek? Üretim personeli iş emirlerine göre çalışır.

⚠️

Sipariş Zamanlama Uyarıları

"Bu sipariş geç kalacak, öne al." veya "Bu sipariş gereksiz erken, ertele." gibi aksiyon uyarıları.

🔄

Yeniden Planlama Önerileri

Müşteri siparişi değiştiğinde sistem tüm bağlı malzemeleri yeniden hesaplar ve güncelleme önerir.

FAYDA

MRP ile Ne Kazanırsınız?

✅

Doğru Miktar — ne fazla ne eksik

📅

Doğru Zaman — hat durmaz

💰

Daha Az Stok = Daha Az Bağlı Para

🚨

Acil / Pahalı Siparişler Azalır

🏆

KOBİ'ler için en somut fayda: acil sipariş giderlerinde ciddi düşüş. "Yarın lazım" diye pahalıya mal aldığınız günler azalır.

TARİHSEL GELİŞİM

MRP'den ERP'ye Evrim

1

MRP

🧮 Sadece malzeme. "Kaç parça lazım?" — 1970'ler

→

2

MRP II

⚙️ Malzeme + Kapasite + İş Gücü. "Makinem yeter mi? İşçim yeter mi?" — 1980'ler

→

3

ERP

🏭 Tüm işletme: üretim + satış + finans + İK + lojistik tek sistemde — 1990'lar ve sonrası

💡

ERP'nin kalbinde hâlâ MRP mantığı çalışır. Temel değişmedi — sadece kapsam genişledi.

GERÇEK HAYAT

Vaka: Türk Mobilya Üreticisi

VAKA

Yüzlerce Model, Binlerce Parça — MRP Olmadan Kaos

Orta ölçekli bir Türk mobilya üreticisi onlarca farklı model üretiyor. Her modelin ayrı BOM'u, her siparişin ayrı termin tarihi var. MRP öncesinde satınalma ekibi deneyimine ve notlarına güveniyordu: kimi zaman depo gereksiz parçayla dolup taşıyor, kimi zaman kritik bir vida modeli yokluğundan tüm hat duruyordu.

⚠️ MRP Öncesi

Hangi parçanın ne kadar lazım olduğu belirsiz
Fazla stokta para kilitli
Eksik parça yüzünden hat duruşları
Acil sipariş = yüksek maliyet

✅ MRP Sonrası

Her sipariş için net malzeme listesi
Stok seviyeleri optimize edildi
Hat duruşları belirgin şekilde azaldı
Satınalma planlandı, acil azaldı

KARŞILAŞTIRMA

MRP Olmadan Ne Olur?

😰 MRP Yokken

Göz kararı sipariş verme
Fazla stokta para kilitli kalır
Parça bitince hat aniden durur
Sürekli "acil" siparişler
Yüksek satınalma maliyeti
Her seferinde geriye dönük kriz

😊 MRP Varken

Hesaplı, veri bazlı sipariş
Dengeli stok seviyeleri
Hat kesintisiz çalışır
Planlı ve zamanında sipariş
Düşük satınalma maliyeti
Proaktif yönetim, az sürpriz

⚠️

Hat duruşunun maliyeti çoğu zaman fazla stok maliyetinden çok daha yüksektir. MRP ikisini de dengeler.

EK BOYUT

Kapasite: "Makinem Yeter mi?"

MRP "malzeme yeter mi?" sorusunu yanıtlar. Ama bir soru daha var:

⚙️

CRP — Kapasite İhtiyaç Planlaması (Capacity Requirements Planning): "Bu üretim planını gerçekleştirmek için makinelerim ve iş gücüm yeter mi?" sorusunu yanıtlar.

🏭

İş Merkezleri

Her makine veya üretim hattı bir iş merkezidir. Kaç saatleri var?

📊

Doluluk Oranı

%80 doluysa sağlıklı. %120 görünüyorsa ya plan revize edilmeli ya da kapasite artırılmalı.

🔄

MRP II

Malzeme + kapasite birlikte planlanınca gerçekçi üretim planı ortaya çıkar.

BÜYÜK FİKİR

Planlamadan Otomatik Siparişe

MRP "neye ihtiyacım var?" sorusunu cevaplar. Şimdi bir adım daha:

🚀

"Bu ihtiyacı sistem KENDİLİĞİNDEN nasıl temin eder?"

İşte bu soru bizi Otomatik Sipariş Sistemlerine götürüyor — ERP'nin en pratik faydası.

🔗

MRP net ihtiyacı hesaplar → Sistem sipariş önerisi üretir → Siz onaylarsınız → Sipariş tedarikçiye gider. Döngü tamamlanıyor.

KÖPRÜ

Net İhtiyaçtan Siparişe

01

Net İhtiyaç Hesaplandı

🧮 MRP: "280 ayak eksik, 17 Haziran'a kadar gelmeli"

→

02

Sistem Öneri Üretir

📋 "ABC Tedarikçi'ye 280 adet ayak siparişi aç" — otomatik öneri

→

03

Onay (İsteğe Bağlı)

✅ Satınalma sorumlusu onaylar — veya sistem tamamen otomatik tetikler

→

04

Satınalma Siparişi

📦 Sipariş sistemde açılır, tedarikçiye iletilir, takip başlar

🎯

Oturum 3'te bu akışın nasıl tamamen otomatikleştirileceğini göreceğiz.

ÖZET

Bu Oturumun Kavram Haritası

Üç kavram birbirini tamamlar — biri eksik olsa sistem çalışmaz.

🌳

BOM

Ne içeriyor?
1 ürün = hangi parçalar, kaç adet. Ürünün tam tarifi.

📦

Stok Durumu

Elde ne var?
Depodaki ve yoldaki malzeme. Gerçek zamanlı, doğru kayıt şart.

🧮

MRP

Ne, ne kadar, ne zaman lazım?
BOM × Üretim planı − Stok = Net ihtiyaç + zamanlama.

🔗

BOM doğru + Stok güncel + Üretim planı gerçekçi → MRP doğru çalışır → Sipariş kararları isabetli olur.

DİKKAT

Yaygın Hatalar

🗑️

"Çöp girer, çöp çıkar." MRP girdileriniz yanlışsa çıktıları da yanlış olur — veri kalitesi her şeydir.

⚠️

Hatalı / Eksik BOM

Parça listesi eksik veya miktarlar yanlışsa sistem yanlış sipariş önerir. Her ürün değişikliğinde BOM güncellenmeli.

⚠️

Yanlış Stok Kaydı

"Kayıtta 100 var, rafta 60 var." Sayım farkları kapanmazsa MRP yanlış net ihtiyaç hesaplar. Düzenli sayım şart.

⚠️

Gerçekçi Olmayan Temin Süreleri

Tedarikçi normalde 10 gün ama sisteme 5 yazılmış — MRP geç sipariş önerir, malzeme üretim başlangıcına yetişmez.

ÖZET

Oturum 2 Tamamlandı

Bu oturumda öğrendiklerimiz:

Bağımlı Talep: Parça ihtiyacı tahmin edilmez, mamul talebinden hesaplanır
BOM (Ürün Ağacı): Her ürünün malzeme tarifi — miktarlı, hiyerarşik
MRP: BOM + Stok + Üretim Planı → Net ihtiyaç + zamanlama
Net İhtiyaç: Brüt ihtiyaç eksi mevcut stok = sipariş miktarı
Veri kalitesi: Çöp girer, çöp çıkar — BOM ve stok kaydı doğru olmalı

🚀

Sırada ne var? İhtiyacı hesapladık. Peki sistem bu ihtiyacı kendiliğinden sipariş edebilir mi?

Oturum 3: Otomatik Sipariş Sistemleri — yeniden sipariş noktaları, minimum stok kuralları ve tam otomasyon.